Lịch tưới và bón phân theo mùa: ghi chép cho ba miền
Không có lịch tưới cây nào đúng tuyệt đối. Nhưng có vài nguyên tắc chung theo vùng khí hậu và theo mùa, và việc ghi lại giúp cây sống lâu hơn rất nhiều so với tưới bằng cảm tính.
Người mới trồng cây cảnh hay hỏi "tưới mỗi tuần mấy lần?". Câu trả lời thực tế là: tuỳ mùa, tuỳ miền, tuỳ chậu, tuỳ cây. Bài này là một bảng tham khảo và một vài lý do phía sau những con số đó.
Nguyên tắc chung trước khi vào mùa
Có ba yếu tố quyết định lịch tưới:
- Độ ẩm không khí: ẩm cao thì đất lâu khô, cây bốc hơi qua lá chậm. Mùa nồm miền Bắc có thể làm chậu đất ẩm hoài cả tuần không khô.
- Nhiệt độ và ánh sáng: càng nóng, càng nhiều nắng, cây hút nước càng nhanh.
- Cấu trúc đất: đất tơi thoát nhanh, cần tưới thường xuyên hơn; đất pha sét giữ nước, dễ úng.
Thay vì đếm ngày, tốt nhất là tập thói quen kiểm tra đất: thọc ngón tay xuống 2–3 cm. Khô thì tưới, còn ẩm thì chờ.
Miền Bắc (Hà Nội và các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ)
Bốn mùa phân biệt rõ, có hai thời điểm khó cho cây: mùa nồm (cuối xuân, độ ẩm 90%+) và mùa đông khô hanh có gió đông bắc.
- Xuân (tháng 2–4): nồm. Giảm tưới mạnh, có khi chỉ 1 lần/2 tuần cho chậu trong nhà. Nhiều cây bị úng và nấm trong giai đoạn này. Mở cửa sổ cho thoáng nếu trời có nắng.
- Hè (tháng 5–8): nóng ẩm. Cây ngoài ban công có thể cần tưới mỗi 1–2 ngày; cây trong nhà 1 lần/tuần. Tưới vào sáng sớm hoặc chiều muộn.
- Thu (tháng 9–11): mát, hanh dần. Lịch tưới quay về chuẩn: mỗi 5–7 ngày với chậu trong nhà, mỗi 2–3 ngày với chậu ngoài trời.
- Đông (tháng 12–1): lạnh, khô, có gió. Cây chậm phát triển. Giảm nước tới mức tối thiểu để đất khô hẳn giữa các lần tưới. Không tưới vào ngày lạnh dưới 12°C.
Miền Trung
Khí hậu phân chia theo bờ biển và dãy Trường Sơn. Vùng ven biển Trung Bộ có mùa mưa đến muộn (tháng 9–12), nắng gắt kéo dài từ mùa hè, gió Lào khô đầu hè.
- Mùa khô gió Lào (tháng 5–8): nhiệt độ cao, độ ẩm thấp, có khi dưới 40%. Chậu ngoài ban công có thể khô trong một ngày. Phủ mặt chậu bằng xơ dừa hoặc đá trân châu để giảm bốc hơi.
- Mùa mưa (tháng 9–12): mưa dai, có bão. Kê cao chậu khỏi mặt sàn, chuyển cây dễ úng vào trong. Giảm tưới gần như hoàn toàn với cây ngoài trời.
- Mùa khô mát (tháng 1–4): ôn hoà. Lịch tưới chuẩn, 2–3 ngày/lần ngoài trời, 5–7 ngày/lần trong nhà.
Miền Nam (TP.HCM và các tỉnh Nam Bộ)
Hai mùa rõ ràng: mùa khô (tháng 12–4) và mùa mưa (tháng 5–11).
- Mùa khô: nhiệt độ cao vào tháng 3–4, có khi đạt 36–38°C ban ngày. Chậu nhỏ ngoài trời tưới mỗi ngày, chậu lớn 2 ngày/lần. Trong nhà tùy cây, 5–10 ngày/lần.
- Mùa mưa: cây ngoài ban công gần như tự tưới nếu ban công không có mái. Kiểm tra đáy chậu, nếu đọng nước phải đục thêm lỗ hoặc kê chậu nghiêng nhẹ. Đây là mùa dễ úng, cần giảm tưới tay.
Bón phân theo mùa
Nguyên tắc chung: bón khi cây đang phát triển, không bón khi cây đang nghỉ. Cây trong nhà tại Việt Nam thường có hai đợt phát triển mạnh: đầu mùa mưa (tháng 5–6) và cuối thu (tháng 9–10 ở miền Bắc, tháng 11–12 ở miền Nam).
- Mùa phát triển: bón phân hữu cơ viên tan chậm mỗi 4–6 tuần, hoặc phân NPK loãng mỗi 2–3 tuần. Liều bằng một nửa hướng dẫn trên bao bì cho cây trong nhà.
- Mùa chậm: dừng hoàn toàn, hoặc chỉ dùng phân rong biển pha thật loãng để duy trì.
- Cây bị stress (mới mua về, vừa thay chậu, đang bệnh): không bón phân cho đến khi cây phục hồi, thường 3–4 tuần.
Một bảng ghi nhanh
Nhiều người trồng cây lâu năm có một quyển sổ nhỏ ghi: ngày tưới, bón gì, ngày thay chậu, bất thường gặp phải. Sau một năm, bạn có lịch riêng cho từng chậu, chính xác hơn mọi bài viết tham khảo trên mạng.
Nguồn tham khảo
- Thông tin khí hậu theo vùng: tra tại Tổng cục Khí tượng Thủy văn (nchmf.gov.vn) hoặc các bản tin mùa hàng năm của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thuỷ văn Quốc gia.
- Liều bón tham khảo trên bao bì sản phẩm phân cụ thể; nếu không rõ, hỏi cửa hàng vật tư nông nghiệp địa phương.