Cây ban công chịu nắng chịu gió: vài lựa chọn cho ban công hướng tây
Ban công hướng tây là dạng ban công khó trồng cây bậc nhất ở thành phố Việt Nam: nắng gắt mấy tiếng cuối ngày, gió hút, nhiệt độ mặt gạch có hôm trên bốn mươi độ. Vẫn có cây hợp.
Ban công hướng tây ở các chung cư thành phố Việt Nam thường được ví như lò nung buổi chiều: từ khoảng 13 giờ đến chiều muộn, mặt gạch có thể nóng tới 40–50°C vào mùa khô. Thêm gió hút qua khe tòa nhà và những trận mưa tạt ngang, không nhiều loại cây sống nổi. Vẫn có cây hợp – chủ yếu là nhóm cây chịu hạn, lá dày, hoặc cây có nguồn gốc từ các vùng nhiệt đới khô.
Những nhóm cây đáng cân nhắc
Xương rồng và sen đá
Xương rồng (Cactaceae) và sen đá (nhiều chi, phổ biến là Echeveria, Sedum, Crassula) là nhóm chịu nắng, chịu khô tốt nhất. Tuy vậy không phải loại sen đá nào cũng thích nắng gắt lúc 14 giờ – một số loài châu Âu như Echeveria nhiều màu sẽ nhạt màu hoặc cháy dưới nắng miền Nam. An toàn là nhóm Sedum lá nhỏ và các loài xương rồng cầu gai.
Cây lá bỏng, lá dày (nhóm mọng nước)
Cây lá bỏng, trường sinh (Kalanchoe), cây đồng tiền sa mạc (Adenium obesum), nha đam (Aloe vera) đều sống tốt ở ban công nhiều nắng. Nha đam có thêm công dụng gia vị cho bát chè, miễn là không chăm bằng thuốc hoá học.
Cây có nguồn gốc nhiệt đới khô
Hoa sứ (Plumeria, theo Wikipedia tiếng Việt thuộc chi Đại) là lựa chọn kinh điển cho ban công nắng. Thân gỗ chịu hạn, ra hoa thơm vào mùa mưa, rụng lá vào mùa khô cho đỡ mất nước. Hoa giấy (Bougainvillea) cũng là bạn thân của ban công hướng tây: càng nắng càng nhiều hoa, nhưng rễ sợ úng, phải chậu cao thoát nước tốt.
Rau gia vị nhiệt đới
Nếu cần ban công có chút công năng: húng quế, bạc hà, sả, ớt, rau răm, lá lốt chịu nắng mạnh của miền Nam khá tốt, đặc biệt trong các chậu vuông cao. Riêng rau răm và lá lốt thích chỗ mát hơn một chút, nên để sâu vào trong.
Cách bố trí chậu để cây đỡ khô
Dù chọn cây chịu nắng, điều kiện ban công hướng tây vẫn khắc nghiệt hơn chỗ cây mọc tự nhiên. Vài mẹo giảm sốc:
- Kê chậu cao khỏi mặt gạch: dùng khay gỗ hoặc chân sắt để rễ không bị hun nóng.
- Phủ bề mặt chậu: lớp sỏi trắng, vỏ thông hoặc xơ dừa đập nhỏ giúp giảm bốc hơi 20–30%.
- Chọn chậu lớn hơn bạn nghĩ: chậu nhỏ khô cực nhanh. Ở ban công nhiều nắng, chậu 25–30 cm đường kính là mức tối thiểu cho cây dài hạn.
- Trồng theo tầng: cây cao chắn một phần nắng cho cây thấp, tạo bóng bán phần.
- Lưới che sáng 30–50%: treo vào mùa cao điểm tháng 4–5, bỏ xuống mùa mưa.
Lịch tưới mẫu cho ban công hướng tây (TP.HCM)
- Mùa khô (tháng 12–4): tưới sáng sớm trước 7 giờ, 1–2 ngày/lần cho chậu 25–30 cm. Tránh tưới lúc nắng gắt – nước bắn lên lá có thể gây cháy điểm.
- Mùa mưa (tháng 5–11): gần như không tưới tay nếu ban công không có mái. Kiểm tra chậu sau mỗi 2–3 ngày, tưới thêm chỉ khi đất khô sâu 3 cm.
Miền Bắc và miền Trung điều chỉnh theo mùa khí hậu địa phương – xem thêm bài Lịch tưới và bón phân theo mùa.
Cây nên tránh
Các loài ưa bóng và ẩm như trầu bà, lan ý, dương xỉ, ráy, phong lan hồ điệp sẽ khổ ở ban công nhiều nắng. Nếu nhà có ban công khó, hãy để những cây này trong nhà gần cửa sổ gián tiếp, và chỉ bày cây chịu nắng ra ngoài.
Về hoa giấy và cây trèo giàn
Hoa giấy là lựa chọn phổ biến vì ít tốn công, nhưng thân leo dài có thể gây rắc rối với lan can chung cư – nhiều toà quy định không cho cây vượt ra ngoài. Kiểm tra quy chế chung cư trước khi để một gốc hoa giấy leo quá đà.
Nguồn tham khảo
- Chi Đại (hoa sứ) – Wikipedia tiếng Việt
- Thông tin khí hậu TP.HCM: Trung tâm Dự báo Khí tượng Thuỷ văn Nam Bộ (bản tin mùa).